14 mei 2018

“Kijk goed waar de energie zit”

De 25 GGD’en in Nederland spelen een belangrijke rol op weg naar een Rookvrije Generatie. GGD’en adviseren gemeenten op het gebied van gezondheid en preventie. We spraken Désirée Stolker, adviseur publieke gezondheid bij GGD Hollands Midden en Martijn Planken, projectcoördinator bij GGD Gelderland Zuid. Beiden zetten zich in voor de Rookvrije Generatie. Elk op hun eigen manier. Een inspirerend gesprek over de verschillende mogelijkheden om te werken aan een Rookvrije Generatie.

Martijn vertelt: “De gemeente Nijmegen, de Radboudumc en GGD Gelderland Zuid zijn de initiatiefnemers van ‘Groen Gezond en in Beweging’.  Dit is een beweging waar resultaten en kennis worden gedeeld , mensen en partijen worden verbonden en er van  elkaar wordt geleerd.  Afname van roken is één van de thema’s. De beweging is voor tien jaar vastgelegd en de initiatiefnemers geven zelf het goede voorbeeld. Twee keer per jaar wordt een werkconferentie georganiseerd. Zo werken we collectief aan de afname van roken. Er zijn al veel goede dingen in gang gezet!”

Désirée is ruim een jaar geleden gestart als adviseur bij de GGD. Op het terrein van roken was de GGD vooral actief op stoppen met roken, cursussen en weerbaarheidstrainingen op school, vignet Gezonde School en Stoptober. Désirée: “We zijn ons hiernaast gaan richten op rookvrije omgevingen. We zijn niet gestart met het maken van beleid, maar met netwerken, verkennen en inspireren. Waar zit de energie? Waar zijn kansen en mogelijkheden? Ik ga met gemeenten het gesprek aan over roken. Ik laat altijd een plaatje zien van de determinanten die het meest bijdragen aan de ziektelast. De cijfers spreken voor zich: roken staat als veroorzaker van ziektelast met afstand op één, dus daar is het meest te winnen. Daarbij geef ik gemeenten aan dat het niet veel tijd en geld hoeft te kosten en dat we ze kunnen helpen.”

Hoe gaat dat in de praktijk?

Désirée legt steeds opnieuw het verband tussen de Rookvrije Generatie en andere thema’s waar de GGD bij betrokken is zoals Gezonde School, consultatiebureaus en de kinderopvang. Zo presenteert de GGD bijvoorbeeld over de Rookvrije Generatie bij het ‘regionaal netwerk rookpreventie van gemeenten, verwijzers en stopcoaches. Désirée: “Je moet het onderwerp steeds weer op de agenda zetten, ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen dit belangrijk vinden en gaan nadenken over wat zij kunnen bijdragen. Niet alleen wethouders, ook en vooral ambtenaren. Als GGD zijn we betrokken bij de totstandkoming van verschillende nota’s die gemeenten schrijven. Waar mogelijk kan de Rookvrije Generatie hierin meegenomen worden. Het sluit aan bij de wens van gemeenten om meer integraal te denken. Je moet echt kijken waar de energie zit en hoe je daarop kunt aansluiten.”

Over de voorgenomen aanpak in Nijmegen vertelt Martijn: “ Ook wij kijken waar de energie zit en spelen daar op in. Zo kunnen bijvoorbeeld sportverenigingen die al een duidelijk rookbeleid hebben een voorbeeld zijn voor andere verenigingen en fungeren als ambassadeur en denktank. Ook binnen het jeugd- en jongerenwerk en het onderwijs gebeurt al veel. Met betrokken organisaties willen we een platform vormen waarbij steeds meer organisaties zich kunnen gaan aansluiten. Iedereen kan zijn steentje bijdragen.

Op dit moment ontwikkelt de GGD Gelderland Zuid, samen met andere initiatiefnemers, een routekaart waarbij collectief wordt gewerkt aan een (meer) rookvrij Nijmegen om daarmee gezondheidswinst voor de Nijmeegse bevolking realiseren. Vanuit de beweging nodigen we iedereen uit om mee te doen. Als veel mensen mee doen kunnen we heel Nijmegen bereiken. We hebben elkaar nodig. De GGD levert in deze routekaart een belangrijke bijdrage in advies en uitvoering.”

Voorbeelden

“In Noordwijk hebben we, samen met KWF Kankerbestrijding en de Hartstichting, een presentatie gegeven tijdens een lunchbijeenkomst” vertelt Désirée. “Er was een goede discussie over hoe dit thema het beste past bij Noordwijk. Vervolgens hebben we in de nieuwsbrief voor de ambtenaren Volksgezondheid een verslagje van deze bijeenkomst geplaatst, ter inspiratie voor andere gemeenten. Een van de aanwezige ambtenaren is hierdoor geïnspireerd geraakt en ging enthousiast aan de slag met de Noordwijkse sportverenigingen. In de lokale krant verscheen enkele maanden later een artikeltje hierover.
In Leiden hebben we een presentatie georganiseerd in het sportcafé voor voorzitters van sportverenigingen. Voetbalvereniging RCL Leiderdorp is al rookvrij en heeft zichzelf daar, als voorbeeld, gepresenteerd.  Ook dit is, ter inspiratie, in de nieuwsbrief gezet. Dit heeft als resultaat dat inmiddels meerdere clubs (deels) rookvrij zijn geworden. Een derde voorbeeld is het beursplein in Oegstgeest waar allerlei organisaties met elkaar in contact werden gebracht. De wethouder van Leiderdorp was daar ook en we raakten aan de praat over of het hele sportpark de Bloemerd (waar RCL speelt) rookvrij zou kunnen worden. Ter plekke hebben we daar een afspraak over gemaakt. Later heb ik bij deze wethouder een presentatie gegeven over de Rookvrije Generatie en hoe de GGD en de gezondheidsfondsen (KWF Kankerbestrijding, Hartstichting en Longfonds) hierbij kunnen helpen.” Het is voorlopig het zaaien van dit onderwerp bij gemeenten. Binnenkort volgt een presentatie in het ambtenarenoverleg van 19 gemeenten. Dan kunnen deze voorbeelden dienen om anderen over de streep te trekken.

“Een mooi voorbeeld in Nijmegen zijn de speeltuinen” vult Martijn aan. “De gemeenteraad nam in 2017 unaniem het besluit om alle gemeentelijke speeltuinen rookvrij te maken.

Vanaf 1 juli 2017 kunnen kinderen hier rookvrij spelen. Roken mag alleen nog in speciale zones, uit het zicht van kinderen. Verschillende afdelingen hebben samen gewerkt aan dit resultaat.
Op 2 mei hebben we de straatcoachrun georganiseerd, een hardloopwedstrijd voor jongeren. Doel is jongeren te motiveren om niet aan roken te beginnen en tegelijkertijd aandacht te vragen om roken uit het beeld van jongeren te laten verdwijnen. Het was een groot succes.”

Toekomst

Martijn zegt: “Achter de schermen wordt nu heel hard gewerkt aan het vormen van een aanpak op dit gebied. Ik geloof erg in een Alliantie Nijmegen Rookvrij. Zodat we de energie die er landelijk en lokaal is, kunnen bundelen. Elke organisatie is hierbij welkom, zowel publiek als privaat. Via deze organisaties kunnen we zoveel mogelijk inwoners bereiken.”

Ook Désirée zou graag een regionaal netwerk willen organiseren voor gemeenten en lokale stakeholders. “Wij als GGD kunnen hier ondersteuning aan geven door netwerkbijeenkomsten te organiseren. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, misschien 1 of 2 keer per jaar. En we kunnen klein beginnen.”

Kansen

In 2021 wordt een nieuwe omgevingswet van kracht. Deze wet verplicht gemeenten om gezondheid nadrukkelijker mee te nemen in omgevingsvisies en omgevingsplannen. Désirée: “Dit is een kans voor de Rookvrije Generatie. De omgeving is zo belangrijk als het gaat om preventie, omdat die je kan uitnodigen en verleiden om gezond gedrag te vertonen.”

“Ook een verslaving is verleidelijk” vult Martijn aan. “Ongezonde verleidingen trotseren is voor de een moeilijker dan voor de ander. Doordat in de omgeving sigaretten gemakkelijk te koop zijn lijkt het een normaal product, alsof het niet schadelijk is. Het is belangrijk dat roken meer uit het zicht van jongeren gaat. Als het voorbeeld er niet meer is, wordt ook de verleiding een stuk minder en daalt het gebruik. Daarom is het zo mooi dat de speeltuinen rookvrij zijn geworden.”

Advies voor andere GGD-en?

“Kleinschalig beginnen!” zegt Désirée. “Zoek intern een maatje en ga gewoon eens hier en daar praten en kijk waar de energie zit. Zijn er bijvoorbeeld lunchbijeenkomsten? Dan kun je daar een presentatie geven. De ambtenaar regelt de bijeenkomst, de GGD de inhoud en de discussie. Zo kost het de gemeente weinig tijd en geld en heeft het toch veel impact. De gezondheidsfondsen (KWF Kankerbestrijding, Hartstichting en Longfonds) kun je erbij betrekken, zij hebben zóveel mooie middelen en kunnen bijdragen aan presentaties. In een presentatie kun je bijvoorbeeld in een vergelijkingsstaatje laten zien hoe de gemeente het t.o.v. andere gemeenten doet. Dat is leuk, want ze willen vaak niet onder doen voor iemand anders!”

Wil je meer informatie?
Neem dan contact op met Bart Wolf van KWF Kankerbestrijding (bwolf@kwf.nl). Desirée Stolker is bereikbaar via dstolker@ggdhm.nl.

Foto’s: Omroep Gelderland, GGD Hollands Midden, Groen Gezond en in Beweging en privé collectie.

Tekst: Leontien van der Plas, in opdracht van de Rookvrije Generatie.

Wij maken gebruik van cookies

De website van de Rookvrije Generatie maakt gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken. Wij gebruiken functionele en analytische cookies om bezoekers een optimale bezoekerservaring te bieden. Bovendien plaatsen derde partijen tracking cookies om bezoekers gepersonaliseerde advertenties te tonen en om buiten de website van de Rookvrije Generatie relevante aanbiedingen te doen. Ook worden er tracking cookies geplaatst door social media-netwerken. Jouw internetgedrag kan door deze derden gevolgd worden door middel van deze tracking cookies. Door de cookies toe te staan, of door gebruik te blijven maken van deze website ga je hiermee akkoord.
Lees meer over onze cookies ›

Ik ga akkoord Cookie instellingen