4 oktober 2017

Van Groningen tot Venlo op weg naar een Rookvrije Generatie

Van Groningen tot Venlo op weg naar een Rookvrije Generatie

“Enthousiasme is cruciaal”

De gemeenten Groningen en Venlo zetten zich enorm in voor de Rookvrije Generatie. Interessant is dat beide steden een verschillende aanpak hebben gekozen. Hoe hebben zij het opgepakt? En waarom vinden ze een Rookvrije Generatie belangrijk? We spraken met Marieke Zwaving, Concernadviseur strategie van de gemeente Groningen, over de netwerkaanpak in Groningen en met Bart Verheijden, Adviseur publieke gezondheid van de gemeente Venlo, over de beleidsmatige aanpak in Venlo.

Wat was de aanleiding om voor een Rookvrije Generatie te gaan?

Marieke vertelt: “We werden benaderd door Josine van ’t Klooster, hoofd van het Healthy Ageing Team van het UMCG (Universitair Medisch Centrum Groningen) en door Robert van de Graaf, inwoner van de stad Groningen én verslavingsarts bij Verslavingszorg Noord Nederland. Het UMCG heeft een hoog percentage patiënten met klachten die aan roken zijn gerelateerd. Het ziekenhuis wil hier wat aan gaan doen, maar kan en wil dat niet alleen. Ook het Healthy Ageing Network Noord Nederland, een clusterorganisatie bestaande uit noordelijke overheden, kennisinstellingen en bedrijven, stond aan de wieg van de netwerkorganisatie die we nu in Groningen hebben gevormd. Het doel is om te stimuleren dat de eerste Rookvrije Generatie in onze stad opgroeit. Al snel waren we overtuigd dat wij als gemeente een belangrijke rol hebben in het realiseren van deze ambitie.”

Bart zegt: “ Elke 4 jaar maken we nieuw gezondheidsbeleid. Hierin staan onze ambities voor het bevorderen en beschermen van de gezondheid van de inwoners in de stad. Ik was in 2016 op een congres bij een presentatie van KWF Kankerbestrijding over de Rookvrije Generatie. Daar raakte ik overtuigd dat dit de goede manier was om als gemeente gezond gedrag te stimuleren. En dat de Rookvrije Generatie een van de speerpunten van het nieuwe jeugd gezondheidsbeleid moest worden. Het is cruciaal de fysieke en sociale omgeving van jongeren te veranderen, zodat ze minder snel beginnen met roken.”

Waarom vindt de gemeente het belangrijk zich in te zetten voor de Rookvrije Generatie?

Mensen worden steeds ouder, maar ze worden niet gezond oud. Het vergroten van het aantal gezonde levensjaren en het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen wijken en groepen is een belangrijke ambitie van stad, kennisinstellingen en bedrijven in Groningen. Marieke: “De grootste gezondheidswinst is te realiseren als mensen stoppen met roken. Daarom steunen we de Rookvrije Generatie en willen we steeds meer plekken in de stad rookvrij maken, vooral de plekken waar kinderen en jongeren komen.”

In Venlo overlijden naar schatting ruim honderd mensen per jaar aan de gevolgen van roken. Landelijk gezien zijn het er 20.000, de maatschappelijke gevolgen van roken zijn dus enorm. Het percentage volwassenen dat zwaar rookt ligt in Venlo hoger dan het landelijk gemiddelde. De meeste volwassenen zijn als kind begonnen. Bart: “Het heeft voor Venlo dus prioriteit om hier wat aan te doen. Niet beginnen is veel makkelijker dan stoppen met roken.”

Hoe werkt de netwerkaanpak in Groningen?

Rookvrij GroningenMarieke vertelt enthousiast: “De gemeente faciliteert een platform waarin inmiddels een groot aantal verschillende partijen en organisaties in Groningen bij elkaar komen om hun krachten te bundelen. Organisaties die hier deel van uitmaken zijn: grote ziekenhuizen (UMCG en het Martiniziekenhuis), onze kennisinstituten (de Rijksuniversiteit Groningen en de Hanzehogeschool Groningen), het Healthy Ageing Network Northern Netherlands(HANNN), Menzis, de koepels van scholen, kinderopvang, speeltuinverenigingen, FC Groningen, sportverenigingen, onze ROC’s, de Groninger Apothekers Vereniging en natuurlijk Verslavingszorg Noord Nederland en de GGD. Door gebruik te maken van bestaande overlegstructuren konden we gelukkig snel schakelen. Dat de organisaties elkaar al kennen, vergemakkelijkt de samenwerking.

Doordat alle partijen weer hun eigen netwerken enthousiasmeren en mobiliseren, groeit het netwerk snel. We zijn echt verrast door het enthousiasme om ons heen. We krijgen nu zelfs spontaan aanmeldingen van organisaties die zich willen aansluiten!”

Marieke heeft in dit hele proces een brugfunctie. Ze brengt partijen bij elkaar, betrekt het college erbij, adviseert het bestuur en bereidt de besluitvorming voor. Ze zorgt ervoor dat de activiteiten passen binnen het brede gezondheidsbeleid, zodat het ingebed is in een beleidskader. Haar brede netwerk in de stad helpt hierbij enorm. In mei van dit jaar werd de ‘Healthy Ageing Visie Groningen Gezonde Stad’ door het college van B&W vastgesteld. Deze visie, die gaat over het ontwerp van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving, vormt voor de lange termijn het perspectief voor een gezonde stadsontwikkeling. De ambities die de stad heeft op het gebied van een Rookvrije Generatie zijn als speerpunt opgenomen in het begeleidende uitvoeringsprogramma.

Hoe is het in Venlo gegaan?

Bart: “Ik ben begonnen met het enthousiasmeren van de wethouder. Het was heel belangrijk dat hij achter mijn inspanningen voor de Rookvrije Generatie zou staan. Het beleid is tot stand gekomen in overleg met de GGD in de regio Limburg Noord, partijen uit zorg en welzijn, inwoners en belangenpartijen. We hebben drie speerpunten voor het gezondheidsbeleid voor de jeugd vastgesteld: overgewicht, bewegen en roken. In maart 2017 hebben we het beleid kunnen vaststellen en nu richten we ons op de implementatie. Voor het speerpunt roken doen we dat met een initiatiefgroep van zo’n tien personen. Hierin zitten afgevaardigden van de GGD, het Vincent van Gogh instituut (verslavingszorg), een kinderopvangorganisatie, kraamzorg en verloskundigen, speelplekken, schuldhulpverlening en PxZorg een samenwerkingsverband van huisartsen en het VieCuri Medisch Centrum.” Namens de gemeente sluiten specialisten aan op gebied van o.a. sport, armoedebeleid en speelplekken.

Bart heeft veel aan de begeleiding van KWF Kankerbestrijding, Hartstichting en het Longfonds gehad. “Zij gaven goed advies en veel praktische handvatten.” Door zich aan te sluiten bij de Alliantie Nederland Rookvrij kan Venlo als één van de eerste gemeenten de beweging naar rookvrij inzetten.

Ook Bart had in dit hele proces een voortrekkersrol. Na de wethouder overtuigde hij stap voor stap andere partijen van het belang van de Rookvrije Generatie. Cruciaal hierin was zijn eigen enthousiasme, doorzettingsvermogen en goede kennis van zaken.

Hoe belangrijk is het om binnen de gemeente een enthousiaste trekker te hebben?

Marieke en Bart vinden dit beide cruciaal. Het is belangrijk dat er één iemand is die voldoende tijd en budget krijgt om het echt onderdeel van zijn of haar werk te maken. Bart vult aan dat het ook iemand van de GGD kan zijn. Het helpt enorm als de gemeente het in haar beleid verankert zodat er formeel goedkeuring komt en er tijd en middelen beschikbaar zijn om goede initiatieven te bundelen en versterken. “Belangrijk is dat ook elke betrokken organisatie een enthousiaste trekker heeft die zorgt voor de verbinding met zijn of haar eigen achterban” vindt Marieke.

Wat zijn jullie plannen voor 2017?

Bart vertelt gedreven:” We gaan ons dit eerste jaar richten op drie gebieden: kinderopvang, sportverenigingen en scholen. Een grote sportaccommodatie wordt binnenkort al geheel rookvrij. Daarnaast heeft speeltuin Klein Zwitserland, met 100.000 bezoekers per jaar, aangegeven volledig rookvrij te willen worden. Prachtige stappen! Later dit jaar gaan we ons ook richten op rookvrije zwangerschappen, daarin spelen de verloskundigen een belangrijke rol.

Tijdens Stoptober, om precies te zijn op 4 oktober (met een knipoog – werelddierendag), hebben we een kick-off bijeenkomst op een kinderboerderij die rookvrij wordt. We lichten dan onze visie toe en geven voorbeelden uit onze stad. Een bekende inwoner van Venlo, die niet geheel toevallig ook nog eens longarts is, is aangehaakt als ambassadeur. Daar zijn we heel blij mee! We hopen op veel publiciteit zodat ook andere partijen en individuen zich willen aansluiten en hun steentje gaan bijdragen.

Marieke: “ We vinden het belangrijk om de Rookvrije Generatie zoveel mogelijk zichtbaar te maken. Zo organiseren stad, kennisinstellingen en HANNN in oktober een Healthy Ageing week waarin de Rookvrije Generatie een belangrijk onderwerp is. Ook bij Let’s Gro, een jaarlijks inspiratiefestival van en voor de inwoners van Groningen, komt aandacht voor de Rookvrije Generatie. Daarnaast richten we ons op het rookvrij maken van omgevingen waar kinderen komen zoals scholen en sportverenigingen. De verschillende betrokken partijen hebben samen veel gebouwen en terreinen in de stad. Op en rondom deze plekken gaan we rookvrije zones inrichten. Zo worden steeds meer plekken in de stad rookvrij en worden kinderen steeds minder geconfronteerd met roken. Niemand wil toch dat kinderen gaan roken?”

Marieke en Bart krijgen allebei zo nu en dan vragen van andere gemeenten over hun aanpak. Ze staan hier echt voor open en helpen graag andere gemeenten ook op weg.

En voor ná 2017?

Bart geeft aan dat Venlo zich de komende jaren ook wil inzetten voor andere aandachtspunten, zoals de afname van het aantal verkooppunten van tabak en de zichtbaarheid hiervan. Daarnaast gaat de gemeente zich richten op hoe bedrijven hun medewerkers kunnen helpen bij het vrijwillig stoppen met roken, op de schuldhulpverlening en op wat opa’s en oma’s kunnen doen.

Groningen heeft de ambitie om een rookvrije stad te worden. Steeds meer plekken in de stad zullen daarom rookvrij worden. Uiteindelijk zal het helemaal normaal zijn dat er op veel openbare plekken niet gerookt wordt. Het is fantastisch als particulier initiatief hier ook aan bijdraagt. Zo is er in Groningen al een mooi voorbeeld van een burger, tevens raadslid, die zich heeft ingezet om een speeltuin rookvrij te maken.

Groningen op weg naar een Rookvrije Generatie

Waar lopen jullie bij de uitvoering tegenaan?

“In Groningen willen we duidelijk maken dat plekken rookvrij zijn door Rookvrij borden op te hangen. Hierover wordt nog uitgebreid gediscussieerd, wat heel goed is. We ontdekken zo proefondervindelijk wat wel of niet gaat werken” zegt Marieke. Bart vult aan: “ In Venlo vragen we ons af hoe we het enthousiasme en de betrokkenheid kunnen borgen, zodat het er ook over 8 jaar nog is.” Voor beide steden is het een uitdaging om een aanpak te kiezen die daadwerkelijk effectief gaat zijn. Ze bouwen nu ervaring en best practices op. Hiervan kunnen in de toekomst andere steden hun voordeel doen.

Tips

Gevraagd naar hun tips voor andere gemeenten zijn Marieke en Bart het eens dat enthousiasme cruciaal is. Zorg dat een persoon met veel drive en doorzettingsvermogen de voortrekkersrol oppakt. Ook van belang is dat het stadsbestuur betrokken en geënthousiasmeerd wordt.

Andere tips zijn:

– Betrek gelijk grote organisaties zoals de verslavingszorg, ziekenhuizen, kennisinstellingen. Vanaf daar kan het netwerk steeds verder worden uitgebouwd.

– Refereer aan de landelijke nota gezondheidsbeleid van het ministerie van VWS. Hierin is roken een van de speerpunten.

– Vraag ondersteuning bij bijvoorbeeld KWF Kankerbestrijding. Zij kunnen helpen bij het overtuigen van je stakeholders.

– Vraag gemeenten die al ervaring hebben opgebouwd om advies!

En tot slot: Begin gewoon en laat je niet uit het veld slaan.

Foto boven: Speeltuin Klein Zwitserland – Fotografie door Lé Giesen.

Auteur: Leontien van der Plas, in opdracht van de Rookvrije Generatie.